montana 1

Door goudkoorts bevangen investeerders niet geïnteresseerd in mens en natuur (deel 1)

red./Ivo Valkenburg/DVM

Als je belegt in goud, dan moet je weten hoe dat goud gewonnen wordt, hoezeer het meestal ten koste gaat van mens en natuur en welke methodes er worden toegepast als de goudwinningsmaatschappij niet krijgt wat het wil hebben. Cyanide goudwinning is uiterst vervuilend en de voorbeelden van milieurampen als gevolg van open goudwinning zijn talrijk. In Roemenië heeft een Canadees goudbedrijf getracht een exploitatievergunning te krijgen. Deze is niet verleend na grote protesten door de hele Roemeense bevolking. Gabriel Resources tracht alsnog via ‘achterkamer rechtspraak’ de Roemeense regering op de knieën te krijgen.

maple leaf

Hoe internationale schaduwrechtspraak nationale democratie uitholt

Steeds meer multinationals dwingen nationale overheden via schimmige arbitragetribunalen om alsnog voor elkaar te krijgen wat via de reguliere wet- en regelgeving niet lukt. Wereldwijd telt de Verenigde Naties 767 zaken waarin een bedrijf een nationale staat aansprakelijk stelt. Een daarvan is het Canadese goudmijnbedrijf Gabriel Resources dat de Roemeense staat aanklaagt met een claim via ISDS (Investeerder-staatsarbitrage). De zaak is bedoeld om de Roemeense overheid onder druk te zetten om alsnog akkoord te gaan met de komst van een vervuilende goud- en zilvermijn ten koste van mens en natuur in de verre omgeving van het dorpje Rosia Montana, nabij de stad Cluj Napoca. Een verslag over het uithollen van de democratie door een multinational via investeringsverdragen. Een praktijkverhaal dat illustreert hoe (inter-)nationale rechtssystemen worden overschaduwd door schimmige arbitragetribunalen. Decennia hebben Nederlandse regeringen, vrijwel zonder parlementaire controle, meegewerkt aan de groei van deze internationale schaduwrechtspraak.

Het mijnbouwproject Rosia Montana is jarenlang op hevige weerstand gestoten van de Roemeense bevolking. Het project is “in de wacht’ geplaatst, nadat een Roemeense rechtbank vaststelde dat Gabriel Resources diverse vergunningen voor de goudwinning illegaal had bemachtigd. Het bedrijf gebruikt nu een legale achterdeur. Ze stelt de Roemeense staat aansprakelijk via een internationaal investeerders-tribunaal. Hiermee overtroeft ze het nationale en Europese rechtssysteem. Het proces werpt zijn schaduw vooruit op de grote hoeveelheid claims die de EU en haar lidstaten mogelijk zal raken als vrije handelsverdragen zoals bijvoorbeeld het EU-Canadese CETA in werking gaan treden.

Maia Morgenstern, Roemeense actrice, in de campagne tegen cyanide mijnbouw Rosia Montana

De afgelopen 16 jaar hebben de bewoners van het plaatsje Roşia Montană in Roemenië gevochten tegen het miljarden project dat hun huis en natuur zou vernietigen. Met (inter-)nationale steun van mensen uit de verre regio, natuurbeschermers, studenten, priesters, academici en mensen uit alle lagen van de bevolking wereldwijd. “Redt Roşia Montană!” werd de grootste beweging van Roemeense mensen sinds haar revolutie in 1989. Via een opmerkelijke uitdrukking van menselijke kracht en samenwerking is de bevolking erin geslaagd om het mijnbouwproject te stoppen. De grootaandeelhouder van het project, het Canadese mijnbouwbedrijf Gabriel Resources, gebruikt nu evenwel een parallel rechtssysteem voor buitenlandse investeerders om de Roemeense staat te dwingen 2% van haar totale economische waarde te betalen als financiële compensatie voor winsten die niet langer kunnen worden gerealiseerd. Tegelijkertijd wordt de miljardenclaim van Gabriel Resources financieel ondersteund door een Wall Street Hedge Fund in ruil voor een aandeel in de schadevergoeding. Om de torenhoge claim te voorkomen zou de Roemeense overheid wel eens kunnen zwichten om alsnog toestemming te verlenen voor de uitvoering van het mijnbouwproject. Met alle negatieve gevolgen van dien.

montana 2

66% van de Roemenen is voor een verbod op cyanide-mijnbouw

Grootaandeelhouders van Gabriel Resources zijn:

De Beny Steinmetz Group Resources (BSGR) heeft 15,8% van de aandelen in Gabriel Resources en is gevestigd op Guernsey. De BSG Groep kwam in opspraak door een milieuschandaal in Nieuw Guinea. Ook met betrekking tot goudwinning.

Electrum Group een LLC, de meest geheime rechtsvorm, heeft 15,8% van de aandelen in Gabriel Resources. Het enige wat bekend wordt gemaakt is de CEO…

The Beaupost Group is een dienstverlenende investeringsgroep in handen van de medewerkers. Het is niet bekend wie de opdrachtgevers zijn. The Beaupost Group heeft namens een opdrachtgever (opdrachtgevers) belegd in Gabriel Resources 14,8%

Newmont is een van ’s werelds grootste goudproducenten, gevestigd in Toronto Canada. Newmont heeft 13,1% van het pakket. In Toronto is overigens ook ‘Five Arrows Corp’ de holding van de Rothschilds gevestigd.

Als de goudmijn in Rosia Montana alsnog doorgang zou vinden, dan wordt Rosia Montana Europa’s grootste open goud- en zilvermijn. Hiervoor zullen vier bergen moeten worden opgeblazen en er verdwijnen drie dorpen om plaats te maken voor een meer om daar het met cyanide vervuilde water in op te slaan. Deze werkmethode is overigens niet ongebruikelijk in Europa. Zo faciliteert Nederland op fiscaal vriendelijke manier het Canadese goudmijnbedrijf Eldorado Gold dat op eenzelfde vernietigende manier omgaat met mens, natuur en samenleving (Wat moet een Griekse goudmijn op de Zuidas?). Saillant detail is dat door de vele aandacht van de Roemeense bevolking voor de praktijken van Gabriel Resources, het bedrijf Eldorado behoorlijk in de luwte haar gang heeft kunnen gaan om, eveneens in de buurt van Rosia Montana, een open goudmijn te starten.

Korte video-impressie inzake het SOMO-onderzoek naar het Canadese Goudmijnbedrijf Eldorado Gold dat zowel in Griekenland als in Roemenië actief is, door Nederland fiscaal gefaciliteerd. (SOMO = Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen, een kritisch, onafhankelijk kenniscentrum, zonder winstoogmerk, gericht op multinationals.

Om het goud uit de Roemeense bergrotsen te halen is jaarlijks 12 tot 15 miljoen kilo cyanide nodig, zeer giftige chemicaliën, die worden gebruikt en verspreid in de natuur. Het Europese Parlement heeft een verbod op het gebruik van cyanide in de mijnbouw voorgesteld, verwijzend dat ‘over de afgelopen 25 jaar meer dan 30 grote ongelukken en natuurrampen hebben plaatsgevonden door de lekkage van cyanide wereldwijd

Het mijnbouwproject Roşia Montană …

vormt een ernstige bedreiging van de natuur in de hele regio.

Europees Parlement in een resolutie van 2004 inzake toetreding van Roemenië tot de EU

  montana 3  

Baia Mara Cyanide mijnramp door dambreuk (2000)

Voor veel Roemenen is het mijnbouwproject een schrikbeeld. In 2000 brak bij de zilvermijn in Baia Mara de dam rond het meer waarin het met cyanide vervuilde water werd opgevangen. Het behoorde tot de ernstigste milieuramp in Europa na de catastrofe Tsjernobyl in 1986.

De dambreuk bij Baia Mare was een milieuramp waarbij cyanide in de rivier de Someș terecht kwam. Een project van het goudwinningsbedrijf Aurul, een joint venture van de Roemeense overheid en het Australische bedrijf Esmeralda Exploration. De dambreuk vond plaats op 30 januari2000 en 100.000 m3 met cyanide vervuild water verspreidde zich over landbouwgrond en daarna in de rivier Someș. Het water bereikte de rivieren de Tisza en de Donau en zorgde voor grote vissterfte in Roemenië, Hongarije en het voormalig Joegoslavië. Ook werd de Roemeense drinkwatervoorziening van 2,5 miljoen Roemenen en inwoners van buurlanden vergiftigd.4 De giftige afvalplek, zoals nu voorgesteld door Gabriel Resources in Rosia Montana, is maar liefst 130 keer groter dan die uit Baie Mare. 4 Het gaat om de oppervlakte van 420 voetbalvelden met vergiftigd water.

Korte video-reportage over het Roemeense dorpje Geamana, dat tijdens het communistische regime bewust werd overstroomd met giftig afvalwater afkomstig van de nabije kopermijn.

Ecologische, sociaal-culturele bom

De weerstand tegen het Roşia Montană mijnbouwproject is niet alleen gebaseerd op de rampzalige ervaring uit Baie Mare. Mensen zijn ook bang voor de negatieve effecten voor de volksgezondheid op lange termijn vanwege mogelijke lekkage van cyanide, de hevige geluidsoverlast en de sterk vervuilde luchtkwaliteit, als ook de traumatische gevolgen van de verplaatsing van een gehele (traditionele) gemeenschap met haar huizen, publieke ruimtes, kerken, begraafplaatsen, en bossen. Studies naar de effecten van mijnbouw laten weliswaar de groei van tijdelijke arbeidsplaatsen zien, tegelijkertijd blijken de lange termijn resultaten voor de lokale economie en haar sociale structuren zeer negatief uit te vallen. Nu al is Rosia Montana gespleten tussen de mensen die reeds geld hebben aangenomen van Gabriel Resources om met huis en haard naar elders te vertrekken en de mensen die weigeren om weg te gaan. “We zijn op een punt aangekomen waarop broers niet langer meer met elkaar omgaan, en kinderen niet langer met hun ouders spreken”, aldus een van de inwoners uit het dorp Rosia Montana.

montana 4

De vernietiging van de gemeenschap Roşia Montană – met een geschiedenis van meer dan 2.000 jaar oud – door verplaatsing van de bevolking, het afbreken van huizen (inclusief historische monumenten) en kerken, als ook begraafplaatsen, is onacceptabel en herinnert ons aan een periode waarvan iedereen dacht dat deze over was.

Romanian Academy of Sciences

Roşia Montană is ook de basis voor 18e en 19e-eeuwse huizen en kerken en een van ‘s-werelds meest belangrijke 2000 jaar oude goudmijngebieden uit de Romeinse tijd en mogelijk eerder. De volledige gemeenschap staat op de officiële Roemeense lijst van historische monumenten van nationaal belang. Deze onbetaalbare oude wereldschatten worden allemaal vernietigd zodra het mijnbouwbedrijf praktisch wordt gerealiseerd.

Corrupte politici en wakkere rechtbanken

Uiteindelijk is het mijnbouwproject gestopt Power to the People

De rampzalige gevolgen van het mijnbouwproject voor mens, natuur en samenleving, de lokale economie, en het culturele erfgoed, leidde in 2013 tot de grootste protesten sinds de Roemeense revolutie in 1989. Wekenlang gingen overal in het land duizenden mensen dagelijks de straat op om te protesteren tegen de mijn en de legaliserende wetgeving die door toenmalige premier Victor Ponta in stilte, tijdens de zomervakantie, was geïntroduceerd. De wet zou het project de wind in de rug hebben gegeven door de eigenaren van het mijnbouwproject grote macht toe te kennen, zoals onder meer het recht om snel de inwoners uit Roşia Montană te dwingen hun huis te verlaten, bepaalde procedures over te slaan om versneld vergunningen te ontvangen en om de door de rechtbank geannuleerde vergunningen alsnog te ontvangen. Deze zogenoemde ‘Wet Roşia Montană’ lag breed onder vuur van de publieke opinie en werd algemeen als ongrondwettelijk beschouwd. Het was tevens een overtreding van zowel Europese als internationale wetgeving.

De protesterende bevolking eiste een nationaal verbod op cyanide mijnbouw. Ook werd er pleidooi gevoerd om het gebied te nomineren op de lijst van het UNESCO werelderfgoed. In Europa werd gesproken over het “Roemeense Najaar”, een beweging van actieve burgers die brak met de apathische houding van de bevolking uit het communistische tijdperk.

Het hele land protesteerde en ondersteunde ons, mensen uit alle landen en steden van de wereld gingen de straat op.

Niculina Jefelea, inwoner van Rosia Montana

De negatieve effecten van de Roşia Montană mijn

  • 4 bergen worden volledig opgeblazen en vernietigd.
  • dagelijks wordt 10 ton dynamiet gebruikt om rotsen op te blazen, een bedreiging voor veel gebouwen in de omgeving.
  • 3 mooie, historische dorpen worden vernietigd.
  • 975 huizen worden afgebroken, waaronder 42 behorend tot het nationale erfgoed van Roemenië.
  • Ongeveer 2.000 mensen moeten gedwongen worden verplaatst.
  • Over de geplande levensduur van de mijn, ca. 16 jaar, wordt 240.000 ton giftige cyanide gebruikt – vergelijkbaar met voldoende dodelijke doses voor 600.000.000.000 volwassenen!
  • Ongeveer 130 kilogram cyanide gaat elke dag de lucht in om het project te kunnen realiseren.
  • De mijn laat een afvalmeer achter met door cyanide vergiftigd water ter grootte van een oppervlakte van 420 voetbalvelden.
  • De kwaliteit van leven voor 6.000 mensen stroomafwaarts komt door het gifmeer onder hoog risico te staan.

Bron: Save Rosia Montana

Diverse belangrijke organisaties hebben zich ook uitgesproken tegen het mijnbouwproject, inclusief het hoogste culturele en wetenschappelijke lichaam, de Roemeense Academie, de Boekarest Academie van Economische Studies, De Roemeense Associatie van Architecten, en verschillende kerkelijke gemeenschappen. De financieringspoot van de Wereldbank heeft ook ondersteuning van het project tegengehouden, vanwege “aanzienlijke gevolgen voor de natuurlijke en sociale omgeving”.

Onder hoge druk van de publieke opinie werd uiteindelijk de “Wet Roşia Montană’ op 21 december 2015 verworpen. Het Ministerie van Cultuur classificeerde de gehele gemeenschap van Rosia Montana als een historische plek van nationaal belang en breidde de beschermingsstatus uit tegen mogelijk nieuwe industriële activiteiten, inclusief mijnbouw. Begin 2017 werd Rosia Montana voorgedragen door de Roemeense overheid om te worden opgenomen op de lijst van UNESCO Werelderfgoed. En in 2016, werd door de Roemeense overheid een verbod voor 10 jaar vastgesteld op het gebruik van cyanide in mijnbouw.

Dat gewone mensen dit buitengewoon lucratieve mijnbouwproject konden stoppen … telt al een historische overwinning

Onderzoekers Shaazka Beyerle & Tina Olteanu in Foreign Policy Magazine

door Roemeense rechtbanken. Natuurbeschermers en groepen mensen uit de gemeenschap hebben diverse juridische procedures aangespannen. De door de overheid verstrekte vergunningen werden aangevochten, zoals vergunningen in verband met stedelijke ontwikkeling, de natuur en het cultureel erfgoed. In alle gevallen kwam de rechtbank tot de conclusie dat de vergunningen illegaal waren verkregen. Overeenstemming met natuurwetgeving ontbrak of er werd bewijs geleverd van corruptie door betrokken autoriteiten. In totaal zijn er 10 vergunningen en beleidsplannen teruggedraaid. Hierdoor was Gabriel Resources niet langer in staat om het project legaal uit te voeren.

Vanaf het begin zijn er in het project Roşia Montană tekenen geweest van corrupte politiek, bedrog en zwak management beleid van het mijnbouwbedrijf, overheid en toezichthouders. In een artikel van Foreign Policy Magazine, verwoordden twee onderzoekers het als volgt: “Het Roșia Montană mijnbouwproject laat zien hoe gevestigde belangen (inclusief de media, lokale autoriteiten, en politici op nationaal niveau), profiteren van politiek geknoei en misbruik om de wet en democratische processen te omzeilen.

Er was sprake van een ogenschijnlijk hechte band tussen het mijnbouwbedrijf, politici dwars door het hele spectrum heen, en de mainstream media.

Alexandra Manea, juridisch adviseur bij de Wereldbank

(c) Ivo Valkenburg

Dit artikel is tot stand gekomen dankzij een in februari 2017 onder de titel “Gold-digging with investor-state lawsuits” gepubliceerd artikel door Corporate Europe Observatory, in samenwerking met CIDRM, Mining Watch Romania, en de burgerorganisatie Alburnus Maior Association. Het artikel werd vertaald, bewerkt en op onderdelen aangepast door Ivo Valkenburg en valt onder de creative commons licentie van Corporate Europe Observatory.

Related Post

Note: Your password will be generated automatically and sent to your email address.

Forgot Your Password?

Enter your email address and we'll send you a link you can use to pick a new password.