navo-warschau

Hoe de wapenindustrie de perceptie van de Russische dreiging vergroot

red./Jannes van Roermund/DVM

President-to-be Trump vindt dat de andere NAVO landen maar wat meer moeten bijdragen aan het militaire apparaat. Onlangs vond het Warsaw Security Forum plaats, waarin vooral NAVO propaganda en angst genereren tegen de ‘Russische dreiging’ een centrale rol speelden. De geesten worden rijp gemaakt voor een vele miljarden hoger defensiebudget bij alle NAVO aangesloten landen behalve het Amerika van Trump. Dit allemaal omdat de NAVO zo nodig zijn bestaansgrond wil blijven rechtvaardigen. Correspondent Jannes van Roermund was aanwezig op het Warsaw Security Forum. 

Het Warsaw Security Forum lijkt een onschuldig en interessant congres, maar ik leer hoe de belastingbetaler warm wordt gemaakt voor de militaire industrie. Een eye-opener.

Wie journalist is en woont in Warschau, ontkomt niet aan het Warsaw Security Forum. Het driedaagse evenement brengt wereldleiders bijeen voor gesprekken over militaire strategieën en veiligheidsthema’s. De sprekerslijst  is indrukwekkend, want iedereen met strategische kennis over Oost-Europa lijkt present. Juist die regio staat momenteel in de schijnwerpers. Voor journalisten zijn dit buitenkansjes.

Toch ben ik niet overtuigd. Het Forum wordt georganiseerd door de Casimir Pulaski Foundation. Die NGO heeft elf sponsoren:  een stichting van George Soros, een denktank en negen militaire organisaties, waaronder Lockheed Martin, SAAB en Raytheon. De fondsenwerver lijkt een capabel man te zijn – daarover later meer.

Ik vrees vooraf op een propagandafeestje van de militaire industrie terecht te komen. Die sector geeft volgens The Center for Responsive Politics  128 miljoen dollar per jaar uit aan lobby, herbergt de grootste PAC-donateurs  en heeft in sommige sectoren zoveel omzet moeten inleveren dat 2016 een erop-of-eronderjaar is . De schoorsteen moet roken, dus een extra oorlogje zou wellicht leuk meegenomen zijn.

Putinversteher

Op de eerste dag laat ik mijn negatieve vooringenomenheid voorzichtig varen. Het Forum is een boeiend spektakel. De gasten zijn inhoudelijk sterk en de thema’s verrassen. Een enkele discussie loopt heet op. Toch heerst er een opvallende consensus onder de sprekers. Termen als ‘afschrikking’ en ‘dreiging’ vallen voortdurend. De veiligheidssituatie is ‘nijpender dan ooit’ en we leven ‘in onzekere tijden’.

Voorvechters van de-escalatie hoor je zelden. Sterker nog: die worden geframed als ‘Putinversteher’. Als een journalist tijdens een panel drie hoofdstromingen van die groep beschrijft, voegt analist Ulrich Speck daar een vierde aan toe: mensen die “in alle eerlijkheid” geloven dat confrontatie leidt tot escalatie. Hij vernoemt de groep naar Frank-Walter Steinmeier, de Duitse minister die pasgeleden het ‘sabelgekletter’ van de NAVO hekelde . “Wij geloven hier allemaal in confrontatie”, zegt Speck over de aanwezige gasten, “maar mensen als Steinmeier handelen ook vanuit kennis van zaken. Zij weten precies wat er speelt in Rusland.”

Het is prijzenswaardig dat Speck een link durft te leggen tussen kennis van zaken en een voorliefde voor de-escalatie, maar tevens ironisch. Dat hoort helemaal niet prijzenswaardig te zijn. Zijn voorzichtigheid is exemplarisch voor de heersende gedachte.

Sponsoren

In de koffiehal hebben de militaire sponsoren hun standplaatsen. SAAB probeert haar onderzeeërs te verkopen. “Dit zijn ideale gelegenheden”, vertelt Head of Sales Robert Edlund. “Beleidsbepalers hebben een volle agenda. Nu krijgen we ze allemaal tegelijk.” Edlund vertelt hoe het verkoopproces is veranderd. Hij moet politici verleiden met méér dan een goed product. “De Poolse minister vroeg me laatst: ‘Hoeveel arbeidsplaatsen kun jij creëren?’ Daar doe je iets mee. We werken nu samen met Poolse bedrijven.”

So far, so good: de sponsoren betalen netjes hun geld om met beleidsbepalers te kunnen babbelen. Ondertussen werkt hoofdsponsor Raytheon al enkele jaren samen met de Casimir Pulaski Foundation aan het ‘Defense and Security Programme’. Pulaski publiceert onderzoeken, Raytheon sponsort. Het belangrijkste doel is om ‘aanbevelingen te doen aan beleidsbepalers die een basis kunnen zijn voor de langetermijnstrategie’. Vorig jaar wees Polen een gloednieuw raketsysteem van MBDA af ten faveure van een het 40 jaar oude antiraketsysteem van Raytheon.

Dat heeft echter niets met elkaar te maken, zo stelt coördinator Kamil Mazurek. “Wij doen geen aanbevelingen voor een bepaald systeem, maar vergelijken alle beschikbare systemen met de data die we hebben. Bovendien is MBDA ook onze sponsor, net als andere concurrenten.”

Russische dreiging

Ik besluit Mazurek te verlossen van lastige vragen over Raytheon. Dan wordt het interessant. “Waarom Raytheon dit evenement wil sponsoren? Het is ook een stukje agendasetting. We informeren het publiek over defensiezaken, de Russische dreiging. Dat is extreem belangrijk, want het gaat over gigantische bedragen en daarvoor heb je de steun van het volk nodig.”

Volgens Mazurek is daar niets mis mee. “Het is zo duur, dat er zonder de steun van het publiek helemaal geen militaire moderniseringsprogramma’s zouden bestaan. Dus het is in het belang van alle partijen om zulke evenementen te organiseren: het leger, de overheid en bedrijven.”

Wat Mazurek zegt, klinkt logisch. Maar normaal is het niet. Uit zijn woorden blijkt dat het concept van de Russische dreiging en de benarde veiligheidspositie actief wordt gepromoot door de militaire industrie, om de portemonnee van Jan Modaal te openen. Hij ziet het zelf anders. “De Russische dreiging is écht”, zegt hij in een reactie later. “We hebben deze evenementen nodig om het volk over de dreiging en de noodzaak van vernieuwingen te informeren. Als Rusland aanvalt, kunnen wij ons niet verdedigen. Het zou pas een probleem zijn als we het volk níet informeren.”

Met de Poolse geschiedenis in het achterhoofd is het begrijpelijk dat Mazurek gelooft het goede te doen. Hij krijgt bijval van de Poolse minister van Vooruitgang, die pleit voor een ruimer defensiebudget en waarschuwt dat de economie wel moet aantrekken om burgers “te overtuigen een groter offer te leveren”. Zijn vocabulaire verraadt enige afstand van diezelfde burgers.

Media

Burgers overtuigen: hoe doe je dat? Gelukkig bestaan er al jaren een uitstekend verbindingsmiddel tussen volk en volksvertegenwoordigers: de media. Die lopen massaal warm, zo blijkt als Mazurek de mediapartners opsomt. Er zijn kranten, tv-zenders en internetsites. “Eigenlijk kun je zeggen dat iedereen die het nieuws volgt, wel over ons hoort.”

Dat klopt; de pers citeert gretig uit de quotes van aanwezigen.  ‘Rusland is geen wereldmacht, maar een wereldprobleem’, tekent Ukraine Today op uit de mond van een Litouwse minister. ‘Bedreigingen komen uit het oosten’, kopt de krant Rzeczpospolita, dat ook een artikel schreef over de ‘uitdagingen voor defensie.

Het is priming voor gevorderden. Elke keer wanneer het woord ‘dreiging’ of ‘Russische agressie’ in de krant staat, doet een PR-strateeg van Raytheon of Lockheed een vreugdedansje.

Experts

Ook in Nederlandse media lezen we vaak dezelfde retoriek. Militaire experts pleiten voor ‘hardere maatregelen’. Meestal zijn het gezaghebbende namen zoals Dick Berlijn (voormalig opperbevelhebber van de Nederlandse strijdkrachten) of Jaap de Hoop Scheffer (voormalig Secretaris-Generaal NAVO). Zij treden op in talkshows, debatten of Journaal-items. Wat de media er niet bij vermelden, is dat deze heren inmiddels werken als lobbyist.

Ook in Amerika mogen voormalig generaals voortdurend roeptoeteren dat ‘de VS een grotere rol moet spelen in het Midden-Oosten’. Mannen als Barry R. McCaffrey, Jack Keane en Anthony Zinni geven tientallen interviews en worden  voortdurend opgevoerd, maar ze worden allemaal betaald door militaire industriëlen, zo ontdekte The Nation. 

Terwijl al die zichzelf verrijkende experts mogen pleiten voor een grotere wapeninzet, is allang bekend hoe wapenleveranties het conflict in het Midden-Oosten aanwakkeren. Daarover schreven zowel The Guardian  als de New York Times.

Die oorlogen hebben inmiddels een vluchtelingenstroom op gang gebracht. Ook dáárvan blijkt de militaire industrie te profiteren, want grenscontroles worden steeds meer gemilitariseerd . Zo is een oorlog op twee manieren lucratief: degene die hem aanwakkeren mogen ook nog eens de gevolgen ‘oplossen’, merkt Stop Wapenhandel  op. En Nederland? Dat profiteert gewoon mee.

Kritisch

Hopelijk wordt het steeds meer duidelijk hoe militaire bedrijven de oorlog aanwakkeren en hoe media zich daar onbewust voor laten gebruiken. Laat u niet misleiden. Prik door de bangmakerij heen, en vraag uzelf steeds af: waarom lees ik dit bericht en wie heeft daar baat bij?

 

Jannes van Roermund is freelance journalist in Warschau en gaf eerder gastlessen Mediawijsheid op middelbare scholen.

Related Post

Note: Your password will be generated automatically and sent to your email address.

Forgot Your Password?

Enter your email address and we'll send you a link you can use to pick a new password.