mammon

Het Nibud helpt de buikriem aan te trekken

red./Ad Broere/DVM

Een eeuw geleden werkte het pact tussen kerk en industriëlen nog perfect: ‘Houd jij ze maar arm, dan hou ik ze wel dom’. Tekenend voor deze mentaliteit waren de woorden van Paus Leo XIII.  In de encycliek Rerum Novarum (Over Nieuwe Dingen) relativeerde de paus het leed van de armsten. Geloof kon hun lot draaglijker maken, want God ‘heeft ons niet geschapen voor de broze en vergankelijke goederen van dit leven, maar voor de eeuwige goederen des hemels, en Hij gaf ons de aarde als ballingsoord, niet als blijvende woonplaats’. Zo had een van de belangrijkste Nederlandse katholieke kranten, De Maasbode, ook al eens aangedrongen op tevredenheid ‘met den staat, hun door de Voorzienigheid aangewezen’. Armoede kon nooit een schande zijn voor ‘den braven werkman’. Die onderhorigheid aan ‘den staat’ was de protestanten overigens ook niet vreemd.

In de tweede helft van de twintigste eeuw zette de ontkerkelijking zich in. De nieuwe God werd voor velen het geld en de banken werden de nieuwe kerken. Het socialisme dat in de periode 1945 tot 1980 zijn stempel op de Nederlandse politiek zette, heeft veel bijgedragen aan verbetering van de positie van de werkenden en ook aan een betere verdeling van de welvaart. Deze verworvenheden zijn echter na 1980, toen nieuwe zakelijkheid, neoliberalisme en globalisering de toon zetten, voor een belangrijk deel verloren gegaan. De eigen woning heeft hieraan in belangrijke mate bijgedragen. Nederlandse huishoudens raakten door de hypotheek steeds dieper in de schuld. Want het waren niet de huizenkopers die het meeste baat hadden bij ‘de vorming van eigen bezit’. Vooral de banken, projectontwikkelaars, makelaars, grondspeculanten, gemeentes en aannemers hebben geprofiteerd van ‘de eigen woning’. De prijzen van woningen stegen veel sneller dan de inkomens van de werkenden. Daardoor nam ook de gemiddelde hypotheekschuld toe. In de periode tussen 1993 en 2014 is er een stijging geweest van de schulden – vooral hypotheekschuld- van huishoudens met € 580 miljard. In diezelfde periode nam het bezit van de rijkste 10% van de Nederlandse huishoudens met € 540 miljard toe. Dit is geen toeval voor degenen die kennis hebben genomen van het werk van Prof. Margrit Kennedy.

margrit-kennedy

De marktwerking die vanaf 1980 ook in Nederland werd gepropageerd, heeft er in belangrijke mate toe bijgedragen dat publieke diensten, zoals energie en gezondheidszorg, sociale huurwoningen, postcheque en girodienst, rijkspostspaarbank en posterijen steeds meer een prooi werden voor beleggers, die rendement eisten voor hun investeringen in energiebedrijven, ziekenhuizen etc.  Vooral hierdoor stegen de prijzen van deze voorheen publieke diensten ten behoeve van de ‘aandeelhouderswaarde’. Zonder dat de beweerde efficiencyverbetering van deze voorheen publieke instellingen werd gerealiseerd. Het gevolg hiervan is dat de Nederlandse huishoudens worden geconfronteerd met hoge kosten voor energie, gezondheidszorg, huurwoningen etc. zonder dat de kwaliteit van de diensten evenredig toenam.

De technologisering en digitalisering van de productie van goederen en diensten is eveneens een enorme uitdaging.  De relatief weinigen die geld voor zich kunnen laten werken en daarbij ook nog fiscaal worden bevoordeeld, investeren in die technologisering en digitalisering. Hieruit ontvangen zij -fiscaal aantrekkelijk- de revenuen. Tegelijkertijd wordt de positie van de meeste gezinnen die geen of weinig vermogen hebben en die moeten werken voor hun geld steeds problematischer. Werk – vooral kwalitatief werk- wordt een steeds schaarser goed. Daardoor is het ook moeilijk geworden om nog een vaste baan te vinden, waarin je kunt doen waarvoor je bent opgeleid. Zowel de inkomens als het bezit van minstens 50% van de Nederlandse huishoudens is onvoldoende geworden om alle uitgaven te kunnen doen die bij mensen van deze tijd passen. Door de hoge vaste lasten blijft er voor de helft van de huishoudens een besteedbaar bedrag per maand van € 750 of minder over voor alle uitgaven. De meeste huishoudens  moeten bezuinigen op bestedingen die ze wel zouden willen doen, maar niet kunnen, omdat het inkomen daarvoor ontoereikend is.

De nieuwe god, het geld, en zijn kerk, de banken hebben de oude orde hersteld, waarin er een gering aantal puissant rijken is, een relatief kleine groep die het goed genoeg heeft om het systeem te verdedigen en een grote groep die, gemeten naar de huidige maatstaven en de levensstandaard in Nederland, weer terugvalt in gebrek en vooral in afhankelijkheid. ‘Houd jij ze maar arm, dan houd ik ze wel dom’, is in deze tijd de afspraak tussen de geldelite en de media, inclusief instellingen zoals het NIBUD. Deze instelling komt met groteske voorstellen. Ook als je weinig inkomen hebt, dan moet je sparen, want anders kom je in de problemen als er een plotselinge grote uitgave is. ‘Wij adviseren alle inkomensgroepen met passende budgetten voor de uitgaven’, zegt het NIBUD. Die passende budgetten worden met veel creativiteit samengesteld. Er is daarbij sprake van een groot verschil tussen werkelijkheid en fantasie. De media schrijven kritiekloos op wat instellingen zoals het NIBUD beweren. Het gevolg hiervan is dat de status quo wordt gehandhaafd, want het geloof in de nieuwe god blijft daardoor in stand en als je in de problemen komt dan is het je eigen schuld, want je hebt ‘gezondigd tegen de wetten van de geldgod’.

niek-zervaas

Niek Zervaas een zwaar gehandicapte jonge man, die inmiddels is overleden, deelde zijn wijze en zuivere visie op geld: “Geld is een leermiddel van de materiële wereld.  Het is een uiting van een vastgestelde waarde op papier, die volledig uit de hand is gelopen, tot op hoog niveau. Het bepaalt de machtsverhoudingen in de wereld op  micro- en macroniveau. Maak je los van de gedachte dat geld dingen mogelijk maakt, die anders onmogelijk zouden zijn. Geld is een ruilmiddel in ons bestaan in een lichaam. Een bepaalde hoeveelheid geld brengt comfort en ondersteuning in het leven. Teveel geld brengt onevenwichtigheid in de wereld, waardoor er enerzijds verspilling en anderzijds tekorten ontstaan. Het evenwicht is verstoord. De crisis op wereldniveau is bedoeld om het evenwicht weer terug te krijgen. Dat is geen eenvoudige zaak. De geldhebbers leven in angst en willen hun onmacht niet tonen. Vrijgevigheid en eerlijke verdeling brengen hartenliefde in een ongekende energiestroom die daadwerkelijk bijdraagt aan een betere wereld. Dat gaat nog gebeuren. Het begin is er, maar de geldhebbers moeten nog wakker worden geschud. Laat geld stromen op een zinvolle wijze, die bijdraagt aan een liefdevol bestaan. Dit betekent niet zomaar weggeven, maar dat een balans zoeken tussen uitgaven en inkomsten, die een bijdrage levert aan de mensheid. Wees niet bang voor schaarste, die creëer je zelf. Wees kritisch op wat nodig is, maar geniet van de vreugde die geld kan brengen. Wees er niet bang voor.”

Zo’n wereld, waarin geld bijdraagt aan vreugde en liefde in plaats van aan lijden, armoede en destructie, wens ik ons allen en de generaties die na ons komen toe.

© Ad Broere

Related Post

Note: Your password will be generated automatically and sent to your email address.

Forgot Your Password?

Enter your email address and we'll send you a link you can use to pick a new password.